1 – سهم ارث زوجه

بر اساس قانون مدنی ، اشخاصی که به واسطه رابطه سببی ارث می برند ، زن و شوهر دائمی هستند . میزان سهم ارث زن از شوهر بستگی به این دارد که آیا شوهر فرزند دارد یا خیر . اگر شوهر فرزند داشته باشد ، یک هشتم و اگر فرزندی نداشته باشد ، یک چهارم از عین اموال منقول و قیمت اموال غیر منقول شوهر را به ارث می برد . سهم ارث دو زن از شوهر هم به صورت مساوی میان آنها تقسیم می شود .

2 – سهم ارث زوج

میزان سهم ارث شوهر از زن نیز بسته به اینکه زن فرزند داشته باشد یا خیر تفاوت می کند ؛ اگر زوجه فرزند داشته باشد ، شوهر به میزان یک چهارم و اگر زوجه فرزندی نداشته باشد همسر وی به میزان یک دوم از کلیه اموال و ارثیه زن سهم ارث می برد .

علاوه بر پیش بینی ارث زوج و زوجه در قانون سهم الارث ، اشخاصی که خویشاوندی نسبی با هم دارند نیز از هم ارث می برند . بر اساس قانون مدنی ، اشخاصی که به واسطه نسب از هم ارث می برند شامل سه طبقه زیر هستند :

3 – سهم الارث طبقه اول

طبقه اول ارث شامل پدر و مادر ، فرزندان ، فرزندانِ فرزندان یا نوه ها می باشد . البته اشخاصی که در طبقه اول قرار دارند ، خود به چند تقسیم می شوند . در درجه اول ، پدر و مادر و فرزندان قرار دارند . در درجه دوم ، فرزندان فرزندان یا نوه ها قرار دارند و در درجه سوم نیز فرزندان نوه ها هستند . نکته مهمی که در مورد ارث بری وجود دارد ، آن است که تا خویشاوندی در طبقه یا درجه نزدیک تر وجود داشته باشد ، نوبت به ارث بردن بقیه نمی رسد .

بنابراین ، اگر متوفی پدر و مادر و فرزند و نوه داشته باشد ، نوه ها ارث نمی برند و صرفا پدر و مادر و فرزند هر کدام بر اساس سهم الارث مشخص شده در قانون ارث خواهند برد . همچنین ، تا زمانی که ورثه طبقه اول وجود داشته باشد ، نوبت به ارث بردن ورثه طبقه دوم که در قسمت بعدی معرفی می شوند ، نخواهد رسید .

4 – سهم الارث طبقه دوم

طبقه دوم ارث شامل اجداد ، برادر و خواهر و فرزندان آنهاست . وراث طبقه دوم نیز به چند درجه تقسیم بندی می شوند که در درجه اول ، شامل اجداد ( پدر بزرگ و مادر بزرگ پدری و مادری ) و همچنین برادران و خواهران متوفی است . درجه دوم شامل فرزندان خواهران و برادران است و درجه سوم نیز شامل نوه های خواهران و برادران می شود .

نکته مهم اینکه صرفا زمانی که هیچ یک از وراث طبقه اول وجود نداشته باشند ، نوبت به سهم الارث بردن وراث طبقه دوم می رسد . اگر در میان وراث طبقه دوم ، وارث درجه یکی وجود داشته باشد نیز نوبت به ارث بردن وراث درجه دوم نخواهد رسید . مثلا در مورد سهم ارث پدر از فرزند ، اگر متوفی جز پدر و مادر ، خواهر و برادر هم داشته باشد ، چون این خواهر و برادر در طبقه دوم هستند ، از وی ارث نمی برند .

5 – سهم الارث طبقه سوم

طبقه سوم ارث شامل عمه ها ، عموها ، دایی ها ، خاله ها و اولاد آنهاست . درجه اول وراث طبقه سوم ، شامل عمه ها و عموها و دایی ها و خاله ها می باشد که هر یک از آنها بر اساس سهم الارث تعیین شده در قانون ارث می برند و اگر این ورثه وجود نداشته باشند ، نوبت به فرزندان آنها به عنوان وراث درجه دوم از طبقه سوم می رسد .

بنابراین ، به طور کلی اصل بر این است که هر فردی که در طبقه یا درجه نزدیک تری نسبت به دیگران است ، مقدم بر ارث خواهد بود . حتی اگر در طبقه اول یک ورثه تنها مثلا نوه وجود داشته باشد ، سبب می شود که وراث طبقه دوم از جمله خواهر یا برادر از ارث محروم شوند و اگر متوفی زوج یا زوجه ای نداشته باشد ، آن نوه به تنهایی تمامی ارث را می برد . نکته مهم دیگری که وجود دارد آن است که زوج و زوجه در هر حال ارث خود را از همسر متوفی می برند و به سبب وجود ورثه نسبی ، از ارث محروم نمی شوند .